با اينكه برنامه‌ريزي در مورد شهر تهران معمولا مبناي وسعت محدوده تهران 700 كيلومتر مربع تعيين مي‌شد اما در واقع منطقه شهر تهران عبارت است از مجموعه شهر اصلي يا مادر شهر تهارن با مراكز جمعيت فعال اطراف آن كه با يكديگر ارتباط روزمره دارند و به عبارت ديگر «بازار واحد كار و مسكن» را تشكيل مي‌دهند.

سرمايه گذاري‌هاي عظيم در طرح هاي عمراني، احداث پايانه‌ها، بزرگراه‌هاي برون شهري، انتقال واحدهاي اقتصادي درون تهران به بيرون از محدوده شهري، ايجاد مجتمع‌ها و شهرك‌هاي صنعتي جديد و نظاير آن در شعاع 30 تا 60 كيلومتري شهر نشان مي‌دهد كه تهران محدود به 22 منطقه اين شهر نيست و تهران و محدوده شهري آن از نظر اقتصادي و اجتماعي بر كل شبكه شهري ايران مسلط شده و شبكه زنجيره‌اي وسيعي به وجود آورده است. بنابراين سياستگذاري كلي براي شهر تهران محدوده وسيعي به نام (تهران بزرگ) در نظر گرفته مي‌شود كه حدود 1000 كيلومتر مربع وسعت دارد و فاصله شمالي‌ترين منطقه تا جنوبي‌ترين منطقه آن حداكثر 40 كيلومتر و شرقي‌ترين تا غربي‌ترين نقطه حداكثر 70 كيلومتر است.

اينك اين شهر دويست ساله در طول دهه‌هاي مختلف تغييرات جمعيتي بسيار را به خود ديده‌است كه آثار ناشي از تحولات جمعيتي شهر تهران را در طول سال‌هاي مختلف مي‌توان چنين خلاصه كرد:

1 - گسترش نواحي حاشيه‌اي شهر به شكل پيوسته و ناپيوسته و شكل‌گيري نقاط جديد مسكوني

2 - افزايش تراكم جمعيت در مناطق قديمي

3 - تغيير در ساختار اجتماعي و اقتصادي شهر نظير رشد نيروي جديد كار، رشد طبقه متوسط، پيدايش مشاغل كاذب و گسترش بخش‌هاي خدماتي به ويژه بخش‌هاي اداري و دولتي

بر اساس آمار 1375، اين شهر با جمعيت 847/758/6 نفر در 22 منطقه شهري داراي جمعيت جوان بود. تراكم جمعيت از 28 نفر در هكتار(منطقه 1) تا بيش از 400 نفر  در هكتار (منطقه 10) نوسان داشت. نقاط خوش آب و هوا و مرفه نشين كم تراكم‌ترين منطقه و بخش‌هاي مركزي تهران متراكم‌ترين منطقه بود.

تعيين تراكم در سطح شهر به عنوان ضابطه‌اي براي جايگزيني جمعيت تاسيسات وابسته به آن در طرح‌هاي توسعه شهري از اهميت خاصي برخوردار است. جامعه شناسان در مورد نحوه پراكندگي تراكم و اثرات زياد بر جمعيت معتقدند كه تراكم از يك سلسله اثرات مثبت و منفي برخوردار است.